Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için anlaşılır ve katılıma açık hale getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları bir araya getiriyor. Prof. Dr. Muzaffer Şeker ve Doç. Dr. Kevser Çınar editörlüğünde hazırlanan kitap, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor.

Kitap; engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimlerini, temsillerini ve karar alma süreçlerini merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı niteliği taşıyor.

Disiplinlerarası Bir Çalışma

Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alan eser, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi hedefleyen proje kapsamında hazırlandı. Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık ve dijital beşerî bilimler gibi alanlar kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Teknoloji ve Kapsayıcı Deneyimler

Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocuklar için kültürel miras uygulamalarına kadar farklı örnekler inceleniyor. Ayrıca evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim ve kapsayıcı müze politikaları gibi konular ele alınıyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar, önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik ile çok duyulu arayüzlerin erişimi genişletebileceğini belirten Çınar, teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekiyor. Uygulamaların değerinin nasıl tasarlandığına, hangi deneyimleri temsil ettiğine ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığına bağlı olduğunu ifade ediyor.

Prof. Dr. Muzaffer Şeker ise sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.

Eser, kültürel miras kurumlarının erişilebilirliğini yalnızca mevzuata uyum ya da fiziksel engellerin kaldırılması üzerinden değerlendirmenin yeterli olmadığını ortaya koyuyor.